Forsíða   /   Jóhannes Reykdal   /   Fjarðarsel   /   Sogsvirkjun   /   Dagskrá   /   Greinar    

Heildstæð auðlindanýting - sjálfbær þróun
- eftir Albert Albertsson, aðstoðarforstjóra Hitaveitu Suðurnesja hf.

Í drögum á náttúruverndaráætlun segir: "Heildaryfirlit er til um alla helstu virkjanakosti bæði í vatnsafli og jarðvarma, en í því yfirliti er ekki lagt mat á verðmæti náttúruminja. Náttúruverndaráætlun er ætlað að leggja grunn að nauðsynlegu yfirliti og vera einn af þeim hornsteinum sem ákvarðanir um virkjanir geta byggt á."

"Vatnsorka og jarðvarmaorka er þó "takmörkuð" auðlind og ekki nema að hluta til endurnýjanleg orka, en t.d. fyllast flest miðlunarlón af aurframburði jökuláa á tilteknum tíma en flestar okkar stærstu virkjanir nýta sér jökulár."

Mér fannst tilfinnanlega vanta í bæklinginn að benda á hvað við gefum og getum gefið öðrum þjóðum í því að leggja sjálfbærri þróun lið.
Það að friðlýsa með einhverjum hætti jarðhitasvæði og vatnsföll er jafnframt friðlýsing orku-, efna- og grunnvökvalinda, sem verulega dregur úr möguleikum okkar Íslendinga til sjálfbærrar þróunar. Friðlýsing landssvæða samofin skynsamlegri, hugvitssamlegri og ábyrgðarfullri nýtingu hreinna auðlinda sömu svæða er sú lausn, sem ná verður sátt um nú.

Nú um stundir er fullyrt hver sé um það bil "nýtanlegur" orkuforði landsins, svo gerir Orkustofnun, svo gera yfirvöld og Umhverfisstofnanir ríkisins. Ég get ekki annað en varað við þessum yfirlýsingum þar sem mat á orkugetu er sterkt háð þeirri tækni, sem við búum yfir hverju sinni og þeim hugmyndum sem við höfum á hverjum tíma um á hvern hátt best sé að nýta auðlindirnar/orkuna. Heildstætt mat á orkuforða landsins er komið til ára sinna og er barn síns tíma.

Ég tel að mat okkar á jarðvarmaforða landsins beri að endurskoða hið fyrsta og leggja þá ekki hvað síst mat á vinnanlegan jarðhitaforða, sem fólginn er í gliðnunarbeltum landsins niður á um fimm til sex kílómetra dýpi. Umhverfisyfirvöld fullyrða, að vatns- og jarðvarmaorka landsins sé takmörkuð og ekki nema að hluta endurnýjanleg orka. Þar sem hugtökin takmörkuð og endurnýjanleg fela m.a. í sér tíma og þar með það nettóafl, sem unnið er úr svæðunum hverju sinni, þá er brýnt að þessi hugtök séu rædd og þau skilgreind með sjálfbæra þróun í huga. Þetta verður ekki af viti gert, nema á undan fari skipulagðar langtímarannsóknir, m.a. djúpviðnámsmælingar á öllum gliðnunarbeltum landsins og djúpboranir.

Nokkrir hvatar hafa komið þessari hugsun af stað:

1. GPS símælingar Veðurstofunnar á að því er virðist stöðugri gliðnun.
2. Jarðskjálftavirkni að mestu á tveggja til sex kílómetra dýpi í gliðnunarbeltinu (jörð brotnar og gliðnar að minnsta kosti þetta djúpt).
3. Dýpstu háhitaholur landsins, um tvöþúsund og fimmhundruð metra djúpar, boraðar í gliðnunarbelti, eru brotnar í botni og þar með lekar.
4. Þróun tækni til djúpviðnámsmælinga er vel á veg komin.
5. Takist að vinna jarðhitavökva, sem er 400 -600 °C heitur opnast ný vídd í sjálfbærri orkuumbreytingu og nýtingu.
6. Auðlindagarðurinn í Svartsengi leiðir sterkt hugann að sjálfbærri þróun.
7. Mér virðist Landsvirkjun vinna nú um stundir ötullega að því að gera virkjanasvæði sín að "auðlindagörðum" í anda sjálfbærrar þróunar.
8. Vatnsafl má og verður að nýta á fjölþættan hátt, sem vel er unnt.
9. Fjölnýtingu auðlindanna hefur hvergi verið nægur gaumur gefinn, lítil sem engin umræða hefur átt sér stað og nánast engar rannsóknir hafa verið gerðar.
10. Vegna legu landsins hafa Íslendingar um margt einstaka möguleika til að varða veg sjálfbærrar þróunar, öðrum til fyrirmyndar.

Nú sem aldrei fyrr er nauðsynlegt að skilgreina heildstæða orkustefnu landsins, í anda sjálfbærrar þróunar, grundvallaðrar á langtíma rannsóknum. Orkustefnuna verður að skoða og skilgreina af sjónarhóli heimspeki, siðfræði og tækni, sem svo kristallast í hugtakinu sjálfbær þróun.

Að endingu get ég ekki stillt mig um að minna á, að enn hefur ekki skapast hefð og aðferðir hér á landi til að meta þá þekkingu og reynslu, sem skapast við rannsóknir og nýtingu auðlinda landsins, hvers virði þekkingin og reynslan er rannsóknaog skólastarfi landsins og á hvern hátt hún skuli tekin inn í mat á umhverfisáhrifum og á hvern hátt hún fléttast inn í sjálfbæra þróun hér á landi og í heimi öllum. Dýrmætasti arfur okkar til komandi kynslóða er þekking og færni og vel skilgreint þroska- og tæknistig okkar á hverjum tíma, ekki orkuver og önnur efnisverk okkar.

Ég vona, að löng skrif og ef til vill um margt barnaleg veki einhvern til umhugsunar um, að umhverfisvernd er ekki eitt, auðlindanýting ekki annað og heilbrigt mannlíf ekki það þriðja, allt er þetta samofið og verður ekki sundur slitið, því er stefna um heildstæða auðlindanýtingu nauðsyn.

[ til baka ]