Forsíða   /   Jóhannes Reykdal   /   Fjarðarsel   /   Sogsvirkjun   /   Dagskrá   /   Greinar    

Með strauminn í lúkunum
- Háspenna og lífshætta daglegt brauð hjá Jóni Norðfjörð línumanni:

Jón Norðfjörð er einn svalasti línumaður landsinsLíklega hefur enginn verið í jafnmikilli snertingu við rafkerfi landsmanna í orðsins fyllstu merkingu og Jón Norðfjörð línumaður. Óhætt er að kalla þennan kappa - og þrefalda Íslandsmeistara í hnefaleikum - goðsögn í lifandalífi á meðal þeirra sem eitthvað þekkja til uppbyggingar raforkukerfisins. Fáir ef nokkrir stóðust honum snúning þegar kom að því að eiga við háspennulínur í háloftunum og kom þar hvort tveggja til, einstæð menntun í meðferð og umgengni við háspennulínur og óvenjulegt þor og áræði.

Fékk oft stuð
"Ég byrjaði hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur 1942, þá aðeins unglingur, en lærði þar síðar háspennulínulagnir og er lærður rafvirkjameistari frá Iðnskólanum," segir Jón sem nú er 75 ára og man því tímana tvenna. Hjá Rafmagnsveitunni lagði Jón línurnar um bæinn þveran og endilangan. Stauralínur, vel að merkja, því að jarðkapall var þá næstum hvergi kominn til sögunnar nema í miðbænum. Í þá daga gerði Jón mikið af því að ""vinna á straum" eins og línumenn kalla það þegar eiga þarf við raflínur án þess að straumurinn sé tekinn af þeim. "Maður var alltaf með strauminn í lúkunum, 220 voltin eða 380 voltin þegar þau komu, enda var ekki hægt að taka rafmagnið af heilu íbúðahverfi þótt það yrði smábilun einhvers staðar! Þá passaði maður sig að vera í góðum gúmmístígvélum og með þurra vettlinga. Aðalatriðið var að ná hvergi jarðsambandi. Þá gat maður unnið með 380 voltin í gegnum sig eins og ekkert væri. Það hafði engin áhrif á mig líkamlega þótt ég ynni á straumnum alla daga. Verst var að vinna í rigningu, hún var hættulegust, en stundum varð ekki hjá því komist. Ég fékk oft stuð og hékk þá bara í beltinu. Það var ansi mikið fjör í þessu á þessum árum, það vantaði ekki."

Háspenna lífshætta
Þótt flestir þættust fullsæmdir af því að handleika 380 volt virðist það næstum því hversdagslegt í samanburði við háspennulínurnar sem Jón vann við að leggja frá Sogi og Búrfelli. "Ég held að ég sé eini Íslendingurinn sem hefur lært að vinna á háspennulínu undir spennu, lærði það úti í Bandaríkjunum í hálft annað ár hjá fyrirtæki sem hafði aðstoðað við að leggja Búrfellslínu 1. Þeir buðu mér svo út til sín seinna og þá var ég hjá þeim í tæpt ár. Þarna vann ég við 420 kílóvolta línur í 30-40 metra hæð." Jón fékk tækifæri til að beita kunnáttu sinni þegar Sogslína 2 var lögð árið 1953 en hún var fyrsta raflínan hér á landi sem lögð var eftir stálturnum. Vart þarf að taka fram að það er ekki á alla færi að eiga við háspennulínur á straumi. "Það er gert með sérstökum, einöngruðum stöngum sem hægt er að festa hvers kyns verkfæri við. Sogslínan er 132 kílóvolt, þ.e.a.s. 132 þúsund volt. Slík spenna myndi steikja mann um leið ef maður næði einhverri jörð; það má því ekkert út af bregða og í rauninni var maður í lífshættu hvern einasta dag. Á Sogslínu þurfti maður að vera 1 til 1,5 metra frá línunni til þess að vera öruggur; leiðnin getur verið slík að jafnvel raki í loftinu getur verið lífshættulegur. Á Búrfellslínu þurfti maður að vera 2,5 til 3 metra frá línunni enda meiri spenna á henni," segir Jón.

Kom standandi niður
Jón segir að ekki hafi orðið alvarleg slys við lagningu þessara lína en hann var þó hætt kominn eitt sinn þegar hann féll niður úr um 20 metra háum turni á Sogslínu 2. "Vírinn hafði farið úr skorðum og ég þurfti að fara upp til að laga hann - hafði oft gert það en það þorði því enginn annar! Ég hafði ekki fyrr tekið mér stöðu á skálakeðjunni en ég varð óþyrmilega var við að þar hafði splitti ekki verið rekið nægilega vel inn þannig að skálakeðjan með tólf skálum húrraði hreinlega niður. Þetta voru yfir 200 kíló sem hefðu lent ofan á mér en ég losaði mig við þau í loftinu - og kom standandi niður. Ég kom niður í þýfi og slapp við beinbrot en sneri mig illa á ökkla og hef eiginlega aldrei náð mér til fulls. Það vildi mér til happs að ég var ekki búinn að festa öryggisbeltið við skálakeðjuna. Hefði ég verið búinn að því hefði ég orðið undir skálunum og steindrepist. Það er mesta furða hvað ég slapp vel."

Kom sér vel í hringnum
Jón gat sér gott orð fyrir fimi sína í háloftunum og var fenginn til að sinna ýmsum verkefnum sem fáir vildu sinna, t.d. uppsetningu loftneta við óvenjulega háskalegar aðstæður og viðhaldi á fjarskiptamöstrum á Vatnsenda. Hann var hins vegar í tæri við háspennulínurnar alla sína starfsævi enda eftirlitsmaður með þeim í þrjá áratugi. Hann segir sannarlega ánægjulegt að hafa átt þátt í uppbyggingu raforkukerfisins og þótt hann minnist þess ekki að hafa fengið sérstaka "línuívilnun" fyrir störf sín er hann sáttur við sitt. "Þetta var mjög góð vinna fyrir hrausta stráka. Það var mjög góð þjálfun í þessu, að vera sífellt klifrandi upp í þessa 20 metra háu turna. Þetta gerði maður alveg eins og ekkert væri. Það kom sér vel í hnefaleikunum. Ég þurfti ekkert að mæta á æfingar frekar en ég vildi; ég var alltaf í þjálfun!"

[ til baka ]