Forsíða   /   Jóhannes Reykdal   /   Fjarðarsel   /   Sogsvirkjun   /   Dagskrá   /   Greinar    

„Rafmagnið skapaði þjóðarauð“
- segir Valgerður Sverrisdóttir, iðnaðar- og viðskiptaráðherra

Valgerður Sverrisdóttir, ráðherra orkumála, man vel eftir því þegar rafmagnið var leitt heim til hennar á Lómatjörn í Grýtubakkahreppi. Hún segir það hafa verið mikinn viðburð, „og mennirnir, sem sáu um verkið þóttu miklir kraftaverkamenn og hetjur sem mikil virðing var borin fyrir. Ég man enn vel eftir þessum mönnum, þeir hétu Steini og Bjarki. Það segir líka sitt um stöðu þessara manna að við systurnar nefndum dúkkurnar okkar eftir þeim og lékum okkur með Steina og Bjarka löngu eftir að þeir höfðu lokið verkinu."

Fyrir á Lómatjörn var ljósavél sem sá meðal annars um rafmagn fyrir mjaltavélina á bænum „en mesti munurinn var að fá rafmagn til eldunar. Heima var stór og stæðileg kolaeldavél, AGA-vélin, sem kapp var lagt á að aldrei dræpist í. Ef það gerðist tók yfirleitt langan tíma að koma henni í gang og á meðan var ekkert eldað. Annars var þessi eldavél mjög mögnuð. Í henni var tankur fyrir vatn og með því að skrúfa frá krana fengum við heitt vatn. Í vélinni voru líka tveir ofnar sem ávallt voru volgir en það gat komið sér vel, sérstaklega í sauðburðinum en þá var ofninn oft notaður fyrir lítil og léleg lömb sem þar fengu í sig yl og lifðu oft fyrir vikið."

Virkjanir bæta þjóðarhag
Valgerður segir að þrátt fyrir fögur fyrirheit hafi rafvæðing landsins gengið frekar illa, enda aðstæður víða erfiðar. „Allar ríkisstjórnir, sem sátu um og eftir miðja síðustu öld, höfðu rafvæðinguna sem sitt helsta markmið og því undarlegt hvað rafvæðingin gekk hægt fyrir sig. Það má segja að rafvæðingunni hafi í raun og veru ekki lokið fyrr en Þjórsá var virkjuð við Búrfell en í þá virkjun var ráðist aðallega með stóriðju í huga."

En höfum við nýtt auðlindir okkar á réttan hátt?
„Já, ég er sannfærð um það. Virkjanirnar urðu til þess að auka útflutningstekjur okkar verulega og bæta þjóðarhag með því að draga úr innflutningi eldsneytis. Þær eru ein forsenda þess að á Íslandi býr rík þjóð. Markviss uppbygging hitaveitna á síðustu þremur áratugum hefur sem dæmi skilað mörgum miljörðum árlega til þjóðarinnar í lægri orkukostnaði"."
Gagnrýnisraddir hafa haldið því fram að við gætum nýtt orkuna enn betur með því að fullvinna hér afurðir stóriðjanna. Úrvinnsla álsins fer til að mynda öll fram erlendis.
"Það er alveg rétt að álið er að stórum hluta flutt óunnið út og þar gætum við eflaust gert betur. Það yrði mikil viðbót ef við gætum unnið meira úr álinu hérlendis. En málið er flóknara en svo að hér nægi að reisa verksmiðjur til að vinna meira úr álinu. Innanlandsmarkaðurinn er til að mynda mjög lítill og það mundi aldrei borga sig að vinna álið nema fyrir erlendan markað og þá er í flestum tilvikum hagkvæmast að flytja álið út í því formi sem nú er gert og hafa úrvinnsluna sem næst stærstu markaðssvæðunum. En með þessu er ég ekki að útiloka úrvinnsluiðnað hérlendis í framtíðinni því það mundi sannarlega vera mikil og góð viðbót við það sem við erum þegar að gera."

Fjöldinn styður stórframkvæmdir
Náttúruverndarsinnar hafa haft sig mikið í frammi vegna virkjanaáforma á Kárahnjúkasvæðinu og ekki síður við fyrri áformin sem gerðu ráð fyrir uppistöðulóni á Eyjabakkasvæðinu. Eru virkjanir og umhverfismál ósættanlegar andstæður?

„Aldeilis ekki. Þessi umræða er búin að vera mikil og oft hart tekist á. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að umræða um náttúrvernd og virkjanir sé bæði holl og góð. Ég trúi því líka að þessi sjónarmið, sem kannski virðast andstæð, nálgist þannig að meiri sátt verði um framkvæmdir í framtíðinni enda verður farið eftir leikreglum sem allir aðilar geti sætt sig við. Í sambandi við Kárahnjúka verður að hafa í huga að þótt ekki hafi allir verið sammála um þá framkvæmd var í einu og öllu farið eftir lögum. Þessi virkjun og væntanlegt álver í Reyðarfirði eru nauðsynleg og eðlileg uppbygging atvinnulífs á Íslandi. Það sýnir sig líka að meirihluti landsmanna er fylgjandi þessum framkvæmdum.

Kannarnir segja að 67% landsmanna séu fylgjandi framkvæmdunum fyrir austan og könnun, sem ráðuneytið lét gera á viðhorfi fólks til stóriðju á Norðurlandi, sýndi að 60% svarenda vildu stóriðju á svæðinu. Þessar niðurstöður eru afgerandi og undirstrika að það skiptir miklu máli að láta mótlætið ekki hafa áhrif á sig og láta ekki deigan síga þótt á móti blási. Það er þekkt víða erlendis að virkjanir og uppistöðulón séu innan þjóðgarða og ég sé ekkert sem mælir gegn því að svo geti orðið hér enda um eðlilega nýtingu náttúruauðlinda að ræða. Framkvæmdir geta einnig gert umhverfið spennandi eins og raunin hefur verið við Bláa lónið og Nesjavelli. Nú eru einnig uppi hugmyndir um uppbyggingu heilsumiðstöðvar og baðhúsa í Mývatnssveit í tengslum við virkjanir í Bjarnarflagi."

Virkjanirnar hafa opnað hálendið
„Við verðum líka að hafa það í huga að hálendið er eign okkar allra og það á að vera aðgengilegt til að sem flestir geti notið þess. Framkvæmdirnar, sem nú standa yfir á hálendinu fyrir austan, opna leið að landsvæði sem þorri landsmanna hefur ekki haft möguleika á að heimsækja. Ferðafólk er þegar í auknum mæli farið að nýta sér þær vegabætur sem gerðar hafa verið vegna framkvæmdanna. Þegar þeim lýkur verður þarna ein hæsta jarðvegsstífla í Evrópu í frábæru umhverfi og ég yrði illa svikin ef hún á ekki eftir að draga að sér fjölda ferðamanna enda svæðið gríðarlega áhugavert fyrir ferðamenn. Í gegnum tíðina hafa framkvæmdir tengdar virkjunum aukið feðamöguleika Íslendinga og gefið fjölda fólks tækifæri til að ferðast um hálendið okkar. Það má nefna virkjanirnar í Þjórsá sem hafa opnað leið upp á sunnanverðan Sprengisand og Blönduvirkjun en vegna hennar er nú uppbyggður og góður vegur að norðan að Hveravöllum um gróið svæði því í kjölfar virkjunarframkvæmda var ráðist í gríðarlega landgræðslu á svæðinu."

Útflutningur á orku
Nú hefur oft verið talað um útflutning á raforku gegnum sæstreng. Er það raunhæfur möguleiki?

„Í þessu sambandi verður að hafa í huga að virkjanir vegna stóriðju framleiða í raun og veru rafmagn til útflutnings. Sæstrengur til rafmagnsflutnings til Evrópu hefur verið til skoðunar síðustu 15 árin eða svo. Til þessa hefur sæstrengur ekki þótt hagkvæmur og fyrir honum hefur ekki verið pólitískur vilji. En þetta mál, eins og önnur, verður skoðað áfram enda víða erlendis kominn skattur á raforkufyrirtæki sem framleiða rafmagn með brennsluefni enda eru þau mengandi. Tenging með sæstreng getur líka haft þau áhrif að við þyrftum minni uppistöðulón enda möguleiki að kaupa rafmagn gegnum sæstrenginn þegar vatnsbúskapurinn er í lágmarki."

Er framtíðin fólgin í vetninu?
Mikil umræða hefur verið um vetnisframleiðslu síðustu misserin og Ísland þykir heppilegt land til vetnistilrauna og landið hefur verið nefnt fyrsta vetnissamfélagið. Er raunhæft að unnt sé að vetnisvæða landið í náinni framtíð?

„Um þetta hefur mikið verið fjallað og horft til Íslands hvað vetnið varðar enda hafa Íslendingar framleitt vetni til áburðarframleiðslu með góðum árangri síðustu 15 árin. Við höfum tekið þátt í tilraunaverkefni varðandi vetni og fyrsta vetnisstöðin, sem selur vetni til bíla, er risin hér á landi og sér tiraunavögnum SVR fyrir eldsneyti. Hinsvegar er talið að tveir til þrír áratugir muni líða uns tækni verður komin á það stig að vetnisbifreiðar fyrir almenna notkun verði samkeppnisfærar í verði við hefðbundnar bifreiðar. Við höfum því tíma fyrir okkur að undirbúa þá breytingu er verður með breyttu eldsneyti og gerast mun smátt og smátt.

Til að framleiða vetni til að fullnægja bíla- og fiskiskipaflota okkar þurfum við virkjun á borð við þá sem verið er að reisa upp við Kárahnjúka. Um 60% orkunnar sem þar yrði framleidd færi í vetnisframleiðslu fyrir fiskiskipaflotann og afgangurinn mundi duga til fyrir bílaflota landsmanna. Þessar nýju virkjanir myndu verða reistar smátt og smátt eftir því sem þörfin fyrir eldsneyti ykist og gæti tekið einn til tvo áratugi. Markmiðið, sem ríkisstjórnin setti sér fyrir 5 árum varðandi vetnissamfélagið á Íslandi, var með þeim fyrirvara að vetnisvæðingin yrði bæði efnahagslega hagkvæm og tæknilega möguleg. Við vonum að það markmið náist, enda gengur íslenska verkefnið vel."